Bij conflicten hebben we allemaal zo onze manier van reageren. Helaas is niet elke manier even effectief of helpend om het conflict op te lossen. Om wat meer duidelijkheid te geven over escalerend conflictgedrag heb ik de diverse gedragingen eens vertaald naar dierengedrag. Vaak helpt een metafoor heel goed om dingen te verduidelijken.

De dierenmetafoor in een conflict

Hugo Prein, een autoriteit op het gebied van mediation, schreef hier al eens eerder een dierenmetafoor voor in zijn trainingsboek conflicthantering en mediation. Hij heeft het over de egel, de struisvogel en de olifant. Ik wil 'm zelf graag nog wat uitbreiden vanuit mijn kennis en ervaring als relatietherapeut en mediator. Het is aardig verhelderend om er dieren bij te betrekken als het gaat om ruzie of conflictgedrag. 

Bokito gedrag van de gorilla 
We kennen allemaal Bokito wel uit Blijdorp. Dat is de grote mannelijke zilverrug gorilla die staat voor dominantie en leiderschap. Als dit type wordt uitgedaagd dan zal hij zich zeer zeker laten gelden met agressie en het afdwingen van respect voor zijn positie. Het kan een gevecht op "leven en dood" worden waarin deze gorilla het niet zomaar zal opgeven of zal vluchten. Het is een vechter en vechters, vechten als er een conflict ontstaat waarin belangrijke zaken betwist worden. Een conflict met deze types is een zware dobber omdat ze weinig open staan voor een goed gesprek of zelfreflectie. Het zijn vaak drammerige types die snel gestresst zijn en dan reageren met (verbale) agressie.

Struisvogel politiek
Dit is de bekende manier van doen als je iets niet wilt horen, zien of weten. Je steekt je spreekwoordelijke kop in het zand en doet net alsof het er niet is. Dan is het er natuurlijk nog wel maar je ziet het niet meer op die manier dus hoef je er even niets mee en ga je er ook niets aan doen. Meestal leidt dit tot nog grotere problemen omdat het probleem toen het begon helemaal niet aangepakt werd en vrijelijk kon escaleren als een olievlek op water. Het is een vorm van vermijdingsgedrag die omgebogen dient te worden naar een normale communicatie over moeilijke onderwerpen en naar actief gedrag als er iets niet goed dreigt te gaan. Vermijden mag geen optie meer zijn om verdere problemen te voorkomen.

De schildpad methode
Wat ik ook zie is een vorm van tijdelijk terugtrek gedrag, als er een aanval plaats vindt. De ene partij of partner is dan vaak een aanvaller of vechter waarbij de andere partij zich telkens tijdelijk terugtrekt uit het gevecht. De pootjes en de kop trekken zich abrupt terug in het schild, waarbij het schild enkel nog dient om de klappen op te vangen van de aanvallende partij en om de zachte kwetsbare binnenkant te beschermen (vaak de psyche). Dit is geen actieve verdediging maar een passieve manier van verbale (en soms ook fysieke) verdediging. Vaak komt er dan niets meer uit de schildpad en kan hij of zij enkel pas weer praten of iets doen als de situatie wat tot rust is gekomen en de stress is gezakt. Dit is tijdelijk vluchtgedrag omdat men niet weet om te gaan met de escalerende situatie of met de heftigheid van de aanvallende partner.

De stekelvarken strategie
Een stekelvarken rolt zich, bij gevaar, op tot een stekelig bol waar je geen voor of achterkant meer in kan ontdekken. Er ligt enkel nog een bal vol met stekels voor je die recht overeind staan en zodra je er te dichtbij komt loop je het risico dat je jezelf verwond. Het is een vorm van passieve agressie wat het stekelvarken doet. Er is geen normale communicatie meer mogelijk want alles wat je nu nog zegt of doet, loopt onherroepelijk uit op (psychische) verwondingen. We zullen moeten wachten totdat het stekelvarken wat tot rust is gekomen en er weer normale communicatie mogelijk is en dan goed opletten welke reacties, de passieve verdediging acuut oproept. 

Olifantenhuid, olifantgeheugen en de oude koeien
Mensen met een olifantenhuid horen alles aan maar pakken niets persoonlijk op. Ze doorzien de drukke praatjes van anderen en laten het met gemak langs zich af glijden. Ze blijven ogenschijnlijk heel rustig en kalm tijdens een conflict en lijken zelfs aandachtig te luisteren. Dit kan echter schijn zijn als ze de tactiek hanteren van "ene oor in, andere oor uit". De olifantenhuid is dan zo dik dat er niets binnen komt. Dit kan komen doordat het al de zoveelste ruzie of conflict is en de olifant wel weet wat er gaat komen. Of het kan zijn dat de olifant al zoveel meegemaakt heeft, dat hij of zij totaal niet onder de indruk is van waar jij mee komt. Maar pas op! De olifant heeft ook een olifantengeheugen en vergeet niets. Als het er op aankomt kan hij je zo alles voor de voeten werpen wat je in het verleden fout hebt gedaan. Dan komen ook gelijk de oude koeien weer boven drijven.

De chihuahua met Napoleon complex
Je kent ze wel, die kleine hondjes die venijnig reageren zodra ze denken dat ze aangevallen worden. Ze gaan bij voorbaat al uit hun dak als ze het gevoel hebben dat jij op hun territorium komt of aan hun spullen komt. Het zijn van die felle keffertjes die een hoop lawaai maken maar uiteindelijk verder weinig doen als het er op aan komt want erg sterk zijn ze verder niet. Ze lijden aan het "Napoleon complex" waarbij er een vorm van overcompensatie plaats vindt om andere zwakkere kanten van zichzelf te compenseren. Dit zijn de meer bangere types die heel hard blaffen en soms gemeen kunnen bijten. Vechtertjes dus maar vooral verbaal.

Zo glad als een aal in een emmer snot
Dan heb je nog de gladde types die heel manipulatief of gladjes kunnen reageren in een conflict. Ze lijken een en al medewerking of goed bedoeld bezig te zijn maar ondertussen zijn ze vooral bezig met hun eigen (vaak goed verborgen) agenda. Deze types deinzen niet terug van een flink potje emotionele chantage en hun woorden, emoties en stemmingen kunnen omslaan als het weer, als dit functioneel is voor hun eigen standpunt in het conflict. Je krijgt ze maar moeilijk echt bij de les want ze draaien en verdraaien dingen voortdurend. Ze spiegelen telkens weer een andere waarheid voor, een andere intentie of wisselen makkelijk van gedrag. Het zijn de types van de sluwe vos, de gemene rat en de gewiekste slang.

Het kattenkopje
Vaak zijn dit vrouwen. Ze reageren verbaal agressief of sub assertief. Ze geven steken onder water maar spreken zelden echt hun behoeften of mening uit. Ze praten in een U bocht constructie en kunnen venijnig uithalen als je te dichtbij komt of hen op een te directe manier benaderd. Omzichtigheid is geboden omdat je anders met schrammen en krassen het strijdtoneel verlaat. Het is hier belangrijk om door te vragen naar de werkelijke behoeften en waar het nou echt om gaat. Kattenkopjes verhullen hun eigen kwetsbaarheid en vinden het daarom moeilijk om eerlijk te zeggen wat er nou echt aan de hand is of wat ze er nou echt van vinden. Ze delen nog liever eerst een nagelscherpe tik uit dan dat ze vertellen waar het nou werkelijk om gaat.

Het calimero effect
Dit is kuikentjes gedrag waarbij iemand zichzelf voortdurend weg zet als het slachtoffer of de mindere. Hij of zij doet niet veel wat actief leidt tot verbetering van de situatie maar beklaagt zich heel vaak dat het allemaal niet eerlijk is maar dat hij/zij er niets aan kan doen. Er zit een vorm van allesoverheersende machteloosheid in die niet omgezet kan worden in constructief gedrag of denken. Het blijft hangen in een eindeloze klaagzang van jammerlijke ellende en het wentelen in zelfmedelijden. Deze persoon zal eerst het volwassen deel in zichzelf moeten vinden voordat er constructief gewerkt kan worden aan conflicten.

Wellicht zijn er nog meer diersoorten te bedenken als het gaat om conflict gedrag. Feit blijft dat al deze vormen van conflictgedrag weinig bijdragen aan een goede oplossing van het conflict. Ze verlengen het conflict of maken het enkel erger. Vaak zie je combinaties van verschillende dieren voorbij komen in conflictgesprekken. Laten we eerlijk zijn, we maken ons er allemaal wel eens schuldig aan, waarbij we vervallen in een van de diersoorten zoals hierboven genoemd. Dat is niet erg, zolang we maar in staat zijn om weer terug in gesprek te komen en constructief bezig te zijn om goede oplossingen te vinden. 

De giraf tactiek
Het is belangrijk om je als een giraf op te stellen. Giraffentaal is vriendelijke taal die is uitgevonden door Marshall Rosenberg, specialist in geweldloze communicatie. De giraf houdt vanuit een hoger standpunt overzicht over wat er allemaal speelt en gebeurt. Ze heeft de helicopterview en kan van daaruit reageren en de zaken overzien. Relatiecounseling haakt in op geweldloze communicatie.

Conflictbemiddeling is een vak apart. Het is belangrijk om de valkuilen en moeilijkheden goed het hoofd te bieden in het heetst van de strijd. Om mensen aan tafel te houden en bij de les te houden als het gaat om het oplossen van een conflict. Als je er zelf middenin zit, dan lukt dat vaak niet goed. Je zit er immers met je eigen belangen en emoties in. Dan is het fijn als je iemand hebt die je helpt met conflict bemiddeling. Als counselor, coach en mediator ben ik goed opgeleid om je hiermee te kunnen helpen. 

0
0
0
s2smodern